Konkordato Nedir? Sıkça Sorulan Sorular

1. Konkordato nedir ve neden önemlidir?

Konkordato, mali zorluklar yaşayan, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesiyle karşı karşıya bulunan şirketlerin ve bireylerin, iflastan kaçınarak ticari faaliyetlerine devam etmeleri ve borçlarını yeniden yapılandırmaları için alacaklılarıyla anlaşarak başvurdukları hukuki bir süreçtir. Bu süreç, hem borçlunun finansal sağlığını iyileştirmeyi hem de alacaklıların alacaklarını belirli oran ve vadelerde tahsil etmelerini sağlamayı amaçlar. Özellikle 2018 yılında Türkiye'de yaşanan ekonomik dalgalanmalar, döviz kuru ve faiz oranlarındaki iniş-çıkışlar nedeniyle birçok işletme borçlarını ödeyememe durumuyla karşılaşmış, bu da konkordato uygulamasının önemini artırmıştır. Türk hukuk sisteminde iflas erteleme uygulamasının istenen sonuçları vermemesi üzerine, yeni düzenlemelerle konkordato yeniden etkin bir mekanizma olarak konumlandırılmıştır. Konkordato, borçluya ikinci bir şans tanıyarak ekonomik hayata yeniden kazandırılmasını ve alacaklıların da menfaatlerinin korunmasını hedefler.

2. Konkordato başvuru süreci nasıl işler ve hangi belgeler gereklidir?

Konkordato talebi, borçlunun mali durumunu ayrıntılı bir şekilde ortaya koyan belgelerle birlikte Asliye Ticaret Mahkemesi'ne yapılan resmi bir başvuruyla başlar. Başvuruda sunulması gereken temel belgeler şunlardır:

• Konkordato Ön Projesi: Borçlunun borçlarını hangi oran ve vadelerde ödeyeceğini, alacaklıların ne kadar feragat edeceğini, varlık satışlarının olup olmayacağını ve gerekli finansmanın nasıl sağlanacağını (sermaye artırımı, kredi vb.) gösteren detaylı bir plandır.
• Borçlunun Malvarlığına İlişkin Belgeler: Son bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu gibi güncel finansal tablolar (en fazla 45 gün öncesine ait olmalıdır), ticari defterler ve ticari kayıtlar, varlık ve yükümlülük belgeleri, alacak ve borç listeleri gibi mali durumu açıklayıcı tüm evrakları içerir.
• Alacaklılar Listesi: Tüm alacaklıların isimleri, alacak miktarları ve imtiyaz durumlarını gösteren bir listedir.
• Karşılaştırmalı Tablo: Konkordato ön projesinde öngörülen ödeme miktarı ile borçlunun iflas etmesi halinde alacaklıların elde edebileceği muhtemel miktarı karşılaştırmalı olarak gösteren bir tablodur.
• Finansal Analiz Raporları ve Bağımsız Denetim Raporu: Borçlunun mali durumunun ayrıntılı analizini ve konkordato teklifinin gerçekleşebilirliğine dair makul güvence veren, bağımsız bir denetim kuruluşu tarafından hazırlanan rapordur.
• Mahkeme, bu belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ettikten sonra geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığını korumak için gerekli tedbirleri alır.

3. Konkordato sürecindeki "mühlet" kavramları nelerdir?

Konkordato sürecinde borçluya iki aşamalı bir "mühlet" (süre) tanınır:

• Geçici Mühlet: Konkordato başvurusunun kabul edilmesinin ardından mahkeme tarafından borçluya verilen ilk ve geçici süredir. Bu süre zarfında borçlu, konkordato sürecine hazırlanır, mali durumunu düzenler ve alacaklılarla anlaşma zemini oluşturmaya çalışır. Geçici mühlet süresi genellikle üç ay olup, gerekli görülürse iki ay daha uzatılabilir. Bu süre boyunca alacaklılar, borçlu aleyhine hiçbir icra takibi başlatamaz ve daha önce başlamış olan takipler durur; ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları da uygulanmaz.
• Kesin Mühlet: Geçici mühlet süresi içinde, konkordatonun başarılı olma ihtimali belirlendikten sonra mahkeme tarafından verilen bir yıllık süredir. Bu kararla birlikte geçici komiserin görevi devam ettirilebilir veya yeni komiserler atanabilir. Kesin mühlet, borçlunun mali durumunu kalıcı olarak düzeltmesi ve borçlarını ödeme planına uygun şekilde ifa etmesi için tanınan daha uzun ve bağlayıcı bir süredir. Bu dönemde de takipler durmaya devam eder ve borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisi mahkemenin izni olmaksızın (rehin tesis etme, kefil olma, taşınmaz devretme gibi) kısıtlanır. Özel zorluk teşkil eden durumlarda kesin mühlet altı aya kadar uzatılabilir.

4. Konkordato Komiseri kimdir ve görevleri nelerdir?

Konkordato Komiseri, konkordato sürecinin başarıyla yürütülmesinde kilit rol oynayan, mahkeme tarafından atanan bağımsız bir organdır. Görevleri şunları içerir:

• Borçlu Faaliyetlerinin Denetimi: Borçlunun ticari faaliyetlerini denetleyerek işletmenin sürdürülebilirliğini ve borçların anlaşmaya göre ödenebilirliğini sağlamak.
• Bilgilendirme ve Raporlama: Alacaklıları gelişmeler hakkında bilgilendirmek ve hazırladığı yazılı raporları (borçlunun malvarlığı durumu, konkordato projesinin başarı ihtimali, mali durum analizi vb.) mahkemeye sunmak. Bu raporlar, mahkemenin geçici ve kesin mühlet kararları ile konkordatonun tasdiki aşamasında kritik önem taşır.
• Konkordato Projesinin Hazırlanmasına Katkı: Borçlunun konkordato projesinin oluşturulmasına yardımcı olmak ve projenin uygulanabilirliğini denetlemek.
• Toplantı Yönetimi: Alacaklılar toplantısına başkanlık etmek, borçlunun durumu hakkında rapor sunmak ve alınan kararları tutanağa bağlamak.
• Tasarruf Ehliyetinin Denetimi: Geçici mühlet süresince borçlunun bazı iş ve işlemleri (örneğin varlık satışı, rehin tesis etme) ancak komiserin onayıyla yapmasına izin vermek.
• Bağımsızlık: Görevlerini ifa ederken borçlu ve alacaklıların menfaatleri arasında adil ve eşit bir mesafede kalarak bağımsız ve tarafsız hareket etmek. Komiserin bağımsızlığını tehdit edebilecek durumlara karşı yasal düzenlemeler bulunmaktadır, örneğin eş zamanlı olarak beşten fazla dosyada görev yapamama kısıtlaması.

Komiserin görevleri, mühletin kaldırılması veya konkordatonun tasdik edilmesiyle sona erer.

5. Alacaklılar Kurulu nedir ve ne zaman oluşturulur?

Alacaklılar Kurulu, konkordato sürecinde alacaklıların menfaatlerini korumak amacıyla oluşturulan önemli bir yapıdır.

• Oluşturulması: Mahkeme, kesin mühlet kararıyla birlikte veya alacakların bildirilmesi ve borçlunun alacaklar hakkındaki beyanının alınmasından sonra, komiserin de görüşünü alarak yedi alacaklıyı geçmeyecek ve tek sayıda olacak şekilde Alacaklılar Kurulu oluşturabilir.
• Zorunlu Oluşturulma Halleri: Hukuki nitelikleri benzer olan alacaklı sınıflarının en az üç tane olması ve alacaklı sayısının 250'yi veya alacak miktarının 125 milyon Türk Lirasını aşması durumunda Alacaklılar Kurulu'nun oluşturulması zorunludur. Bu durumda rehinli alacaklılar da rehinin kıymetini karşılayan miktardaki alacakları bakımından ayrı bir sınıf olarak adil bir şekilde temsil edilirler.
• Görevleri: Alacaklılar Kurulu, komiserin faaliyetlerine nezaret eder, komisere tavsiyelerde bulunabilir ve Kanun'un öngördüğü hallerde mahkemeye görüş bildirir. Kurul, her ay en az bir kez toplanır ve hazır bulunanların oy çokluğuyla karar alır. Komiser bu toplantılarda hazır bulunarak alınan kararları tutanağa bağlar.

Alacaklılar Kurulu'nun artan önemi, sistemin işlerliğini sürdürmek ve kurumun kötüye kullanılmasını engellemek açısından dikkate alınmıştır. Ancak, kurul üyelerinin temsil ettikleri grupların menfaatlerini eşit oranda savunabilmesi için bağımsızlığı sağlayıcı önlemlerin alınması büyük önem taşır.

6. Konkordato çeşitleri nelerdir?

Türk hukukunda temel olarak iki ana konkordato türü bulunmaktadır:

• Adi Konkordato: Borçlarını vadesi geldiği halde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlunun, borçlarını vadelendirmek (vade konkordatosu) veya borçlarında indirim yapmak (tenzilat konkordatosu) suretiyle ödeyebilmesi veya muhtemel bir iflastan kurtulabilmesi için başvurduğu resmi müessesedir.
• Vade Konkordatosu: Borçlu, borcunun tamamını ödemek için alacaklılardan bir vade ister veya borçlarını taksitlendirir.
• Tenzilat Konkordatosu: Alacaklılar, borçluya karşı alacaklarının belirli bir yüzdesini tahsil etmekten vazgeçerler ve borçlu borçlarının konkordatoda kabul edilen kısmını ödeyerek borçlarının tamamından kurtulur.
• Karma Konkordato: Uygulamada borçlu, alacaklılarından hem vade hem de tenzilat isteyerek her iki yöntemi bir arada kullanabilir.
• İflastan Sonra Konkordato (İflas İçi Konkordato): İflas kararı verilmiş olan bir borçlunun veya bu borçlunun alacaklılarından birinin konkordato talep etmesi durumunda uygulanan türdür. Amaç, iflas sürecinin önlenmesi ve borçlunun mali durumunun düzeltilmesidir.
• Malvarlığının Terki Suretiyle Konkordato: Bu tür konkordatoda, borçlu malvarlığını alacaklılara devreder ve alacaklılar, bu malvarlığının tasfiyesi veya üçüncü bir kişiye devri yoluyla alacaklarını tahsil ederler. Bu durumda alacaklılar, tasfiye memurları ve alacaklılar kurulu aracılığıyla haklarını kullanırlar.

7. Konkordato sürecinde borçlu şirketin yönetimi ve mali tabloları nasıl ele alınır?

Konkordato sürecinde borçlu işletmenin yönetimi ve mali tablolarının şeffaf ve düzenli olması büyük önem taşır.

• Mali Durumun Şeffaf Yönetimi: İşletme yöneticilerinin mali durumu net bir şekilde ortaya koyması, hem mahkeme hem de alacaklılar tarafından sürecin güvenilir şekilde yürütülmesini sağlar. Konkordato komiseri tarafından yapılan incelemeler sırasında, mali belgelerin düzenli, doğru ve eksiksiz olması kritik öneme sahiptir.
• İşletme Faaliyetlerinin Sürdürülmesi ve Kontrolü: İşletmenin faaliyetlerinin devam etmesi şirketin ayakta kalması için gerekli olmakla birlikte, bu faaliyetler sıkı mali kontrol altında yürütülmelidir. Gereksiz harcamalar kısılmalı, kârlılığı artıracak projelere öncelik verilmelidir. Gelir artırıcı stratejiler (yeni ürün lansmanları, indirim kampanyaları gibi) geliştirilmelidir.
• Mali Tablo Hazırlığı: Konkordato projesinin hazırlanma aşamasında, işletmenin halihazırdaki durumu, iflas etmesi halindeki durumu ve konkordatonun kabul edilmesi halindeki durumları gösteren finansal tablolar (bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu) düzenlenir. Bu tabloların güncel olması (başvuru tarihinden en fazla 45 gün öncesine ait) ve bağımsız denetim raporuyla desteklenmesi istenir.
• Revize Proje İhtiyacı: Süreç içerisinde ortaya çıkan öngörülemeyen durumlar veya hataların düzeltilmesi için konkordato projesi revize edilebilir. Özellikle geçici mühlet sürecindeki mali değişimler (ödemeler, tahsilatlar) revize projeyi gerekli kılabilir. Örneğin, borca batıklıktan çıkılması halinde tenzilat talebinden vazgeçilmesi gerekebilir.
• Muhasebe Döngüsü: Konkordato aşamasında muhasebe döngüsü takvim yılı içerisinde birden fazla dönemi barındırabilir (başvuru öncesi, geçici mühlet, kesin mühlet dönemleri). Bu dönemlere ait mali tabloların ve raporların hazırlanması esastır. İşletmelerin finansal analizleri (likidite, faaliyet etkinliği, mali yapı ve kârlılık oranları) yapılarak mali durumları detaylıca incelenir.

8. Konkordatonun onaylanması ve feshedilmesi ne anlama gelir?

Konkordatonun mahkeme tarafından onaylanması (tasdiki) ve feshedilmesi, sürecin temel sonuçlarıdır.

• Konkordatonun Tasdiki (Onaylanması): Mahkeme, konkordato projesinin Kanun'da öngörülen çoğunlukla (kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısı veya kaydedilmiş alacaklıların dörtte biri ve alacakların üçte ikisi) kabul edilmiş olması, borçlunun iflası halinde alacaklıların eline geçebilecek miktardan daha fazla ödeme teklif etmesi, teklif edilen tutarın borçlunun kaynaklarıyla orantılı olması gibi şartları taşıdığını tespit ettiğinde konkordatoyu onaylar. Tasdik kararıyla birlikte konkordato bağlayıcı hale gelir. Bu kararda, alacaklıların ne kadar feragat ettiği ve borçlunun ödemeleri ne zaman ve nasıl yapacağı belirtilir. Gerekirse konkordatonun uygulanmasını denetlemek üzere bir kayyım atanabilir. Tasdik kararı ilan edilir ve ilgili kurumlara bildirilir.
• Konkordatonun Tasdik Edilmemesi: Eğer konkordatonun tasdiki için gerekli şartlardan biri dahi eksikse, mahkeme tasdik talebini reddeder. Borçlu iflasa tabi ise ve doğrudan iflas sebepleri mevcutsa, mahkeme resen borçlunun iflasına karar verebilir.
• Konkordatonun Kısmen Feshi: Konkordato projesine uygun olarak kendisine ödeme yapılmayan her alacaklı, konkordatoyu onaylayan mahkemeye başvurarak kendi açısından konkordatonun feshedilmesini talep edebilir. Bu durumda, alacaklı alacağının tamamı için borçluya yönelik icra ve/veya iflas yoluna başvurabilir.
• Konkordatonun Tamamen Feshi: Borçlunun kötü niyetli davranışları (finansal tablolarda hile, manipülasyon, gizli anlaşmalar, borç veya alacakları gizleme gibi) veya konkordatonun usul yönünden noksanlığı nedeniyle tasdik edildiği belirlenirse, herhangi bir alacaklının talebi üzerine konkordato tamamen feshedilebilir. Borçlu iflasa tabi ise, mahkeme borçlunun iflasına resen karar verebilir. Konkordatonun başarısı, borçlunun iyi niyetli davranışlarına bağlıdır.