Konkordato: Hukuki Tanımı, Süreçleri ve Sonuçları

I. Konkordato Nedir? Amaçları ve Türleri

Tanım: Konkordato, mali zorluk içinde olan borçluların (şirketler veya gerçek kişiler) iflastan kurtulmaları, borçlarını daha rahat ödeyebilmeleri ve ekonomiye yeniden kazandırılmaları amacıyla, alacaklılarla anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmalarını sağlayan bir hukuki süreçtir. Mahkeme denetiminde ve İcra ve İflas Kanunu (İİK) çerçevesinde gerçekleşir.

Amaçları:

• İşletmelerin finansal yapısını düzelterek faaliyetlerini sürdürmesini sağlamak.
• Borçluyu iflastan kurtarmak.
• Alacaklıların alacaklarının en azından projede belirlenen kısmını tahsil etmesini sağlamak.
• Ekonomik dalgalanmaların işletmeler üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak ve zincirleme iflasların önüne geçmek.

Türleri:

• Adi Konkordato: Borçlarını vadesi geldiği halde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlunun, borçlarını vade verilmek veya tenzilat yapmak suretiyle ödeyebilmesi ya da muhtemel bir iflastan kurtulabilmesi için başvurduğu resmi müessesedir (İİK m. 285).
• Vade Konkordatosu: Borçlunun borcunun tamamını ödemek için alacaklılardan ek süre veya taksitlendirme talep etmesi.
• Tenzilat (İndirim) Konkordatosu: Alacaklıların alacaklarının belirli bir yüzdesinden vazgeçerek borçlunun kalan kısmı ödemesiyle tüm borçtan kurtulması.
• Karma Konkordato: Hem vade uzatımı hem de tenzilatın bir arada talep edildiği durum.
• İflastan Sonra Konkordato: İflasına hükmedilmiş bir borçlunun veya alacaklılarından birinin konkordato talep etmesiyle başlayan süreç (İİK m. 309).
• Malvarlığının Terki Suretiyle Konkordato: Borçlunun malvarlığının tasfiyesi ya da üçüncü kişiye devri yoluyla alacakların karşılanmasını içeren konkordato türü (İİK m. 309b).

II. Konkordato Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler

Başvuru Mercii:

Borçlunun ticari faaliyetlerini yürüttüğü yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi (İflasa tabi borçlular için işlem merkezinin bulunduğu yer mahkemesi; iflasa tabi olmayanlar için yerleşim yeri mahkemesi).

Başvuruyu Yapabilecekler:

Borçlu veya alacaklılar.

Gerekli Belgeler (İİK m. 286):

• Konkordato Ön Projesi: Ödeme planı, alacaklıların feragat oranı, varlık satışı bilgisi, finansman kaynakları (sermaye artırımı, kredi temini vb.) detaylarını içerir.
• Borçlunun Malvarlığına İlişkin Belgeler: Varlık ve yükümlülük belgeleri, son bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu, işletmenin sürekliliği esasına göre ve olası satış fiyatlarına göre hazırlanmış ara bilançolar, ticari kayıtlar, varlık ve borç/alacak listeleri.
• Alacaklılar Listesi: Tüm alacaklıların ve alacak miktarlarının listesi.
• Karşılaştırmalı Tablo: Konkordato projesine göre alacaklıların eline geçmesi öngörülen miktar ile iflas halinde eline geçebilecek muhtemel miktarı karşılaştıran tablo.
• Finansal Analiz Raporları: Makul güvence veren bağımsız denetim raporu ve dayanakları (Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşu tarafından hazırlanır).
• Mali Tabloların Güncelliği: Sunulan mali tabloların başvuru tarihinden en fazla 45 gün öncesine ait olması.
• Ek Belgeler: Mahkeme veya komiser tarafından istenebilecek diğer bilgi ve belgeler.

III. Geçici ve Kesin Mühlet Süreci

Geçici Mühlet (İİK m. 287):

Mahkeme, belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ederse derhal geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığının korunması için tedbirler alır. Geçici komiser atanır. Süresi en fazla 3 ay olup, gerekli hallerde 2 ay daha uzatılabilir, toplamda en fazla 5 ay. Geçici mühlet süresince borçlu aleyhine takip yapılamaz, başlamış takipler durur, faiz işlemesi durur (rehinli alacaklar hariç). Rehinli malın satışı gerçekleştirilemez.

Kesin Mühlet (İİK m. 289):

Geçici mühlet süresi içinde mahkeme, borçluyu ve alacaklıları duruşmaya çağırarak geçici komiserin raporunu değerlendirir. Konkordatonun başarılı olma ihtimali varsa, borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir. Geçici komiserin görevi devam edebilir veya yeni komiserler atanabilir. Alacaklılar kurulu oluşturulabilir (en fazla yedi üye, tek sayıda, ücret takdir edilmeksizin, komiserin görüşü alınarak). Özel zorluklarda kesin mühlet altı aya kadar uzatılabilir. Kesin mühlet süresince borçlu, mahkeme izni olmadan rehin tesis edemez, kefil olamaz, taşınmazlarını ve işletmenin sürekli tesisatını devredemez, tahdit edemez ve ivazsız tasarruflarda bulunamaz. Aksi halde işlemler geçersizdir. Mühlet süresince rehinle temin edilmemiş alacaklara faiz işlemesi durur, rehinli alacaklarda ise muhafaza tedbirleri alınamaz ve rehinli mal satılamaz.

IV. Konkordato Komiseri ve Alacaklılar Kurulu

A. Konkordato Komiseri

Önemi: Borçlu-alacaklı-mahkeme üçgeninde yönlendirme görevi üstlenen, konkordato kurumunun başarısında ana faktörlerden biridir. Borçlunun faaliyetlerini denetler ve alacaklıları bilgilendirir.

Atanması: Mahkeme tarafından, bölge adliye mahkemesinde kurulu bulunan bölge kurulunun oluşturduğu listeden seçilir.

Nitelikleri (Konkordato Komiserliği ve Alacaklılar Kuruluna Dair Yönetmelik):

• Türk vatandaşı olmak.
• Tam ehliyetli olmak.
• En az dört yıllık lisans eğitimi ve beş yıldan az olmamak üzere mesleki tecrübe.
• İflas etmemiş olmak.
• Son üç yıl içinde komiserlik görevine son verilmemiş olmak.
• Meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış, sanat icrasından yasaklı olmamak.
• Kamu hizmetinden yasaklı olmamak.
• Mevzuatında komiserliği yürütmeye engel bir hüküm bulunmamak.
• Belirli suçlardan mahkum olmamak (Türk Ceza Kanunu 53. madde).
• Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak.
• Komiserlik eğitimini tamamlamış olmak.

Yasaklılık Sebepleri ve Yasak İşler: Kendisinin, eşinin, nişanlısının, alt/üst soyunun veya üçüncü dereceye kadar kan/kayın hısımlarının, kanuni temsilcisi veya vekili, çalışanı, kayyımı ya da yasal danışmanı olduğu bir şahsın menfaati olan işleri göremez. Görevi kapsamında kendisi veya başkaları hesabına sözleşme yapamaz.

Görevleri:

• Borçlunun malvarlığı durumunu tespit etmek.
• Borçlunun hukuki işlemlerini denetlemek.
• Konkordatonun başarılı olma ihtimalini inceleyerek rapor düzenlemek.
• Kesin mühlet hakkında karar verecek mahkemeye duruşmadan önce yazılı rapor sunmak.
• Geçici mühlet süresince borçlunun tasarruf ehliyeti gerektiren iş ve işlemlerde onay vermek.
• Alacaklılar kurulunun faaliyetlerine nezaret etmek ve tavsiyelerde bulunmak.
• Alacaklıları alacaklarını bildirmeye davet etmek ve borçlunun beyanlarını almak.
• Konkordato projesinin hazırlanmasına katkıda bulunmak.
• Elde ettiği bilgileri kişisel menfaat için kullanmamak, hediye kabul etmemek.
• Görevi esnasında kötü niyetli borçlunun finansal manipülasyonlarını tespit etmesi halinde mahkemeyi bilgilendirmek.

Bağımsızlık: Komiserin şirket menfaatleri ile alacaklı menfaatleri arasındaki olası anlaşmazlıkta tarafsız kalması önemlidir. Gelir sınırlamaları ve denetçi bağımsızlığına benzer kuralların hukuki sistemde yer alması gerektiği vurgulanır.

B. Alacaklılar Kurulu

Oluşturulması: Adi konkordatoda mahkeme tarafından, malvarlığının terki suretiyle konkordatoda alacaklılar toplantısında oluşturulur. En fazla yedi üye ile tek sayıda belirlenir, ücret takdir edilmez.

Zorunlu Oluşturulma Halleri: En az üç alacaklı sınıfı bulunması kaydıyla, alacaklı sayısının iki yüz elliyi veya alacak miktarının yüz yirmi beş milyon Türk Lirasını aşması halinde zorunludur.

Görevleri:

• Komiserin faaliyetlerine nezaret etmek.
• Komisere tavsiyelerde bulunmak.
• Kanunun öngördüğü hallerde mahkemeye görüş bildirmek.
• Her ay en az bir kez toplanmak ve oy çokluğuyla karar almak.

V. Konkordato Projesi ve Tasdik Süreci

Konkordato Projesi: Borçlunun borçlarını ödeme planını, alacaklıların feragat oranlarını, varlık satışlarını ve finansman kaynaklarını detaylandıran belgedir. Gerçekçi ve uygulanabilir olmalıdır.

Alacaklar Listesi ve Değer Tespiti: Komiser alacaklıları ilanla alacaklarını bildirmeye davet eder (15 gün süre). Bildirilen alacaklar, borçlunun beyanı ve defter kayıtları üzerinden incelenir. Rehinli malların değer tespiti yapılır ve rehinli alacaklılar bilgilendirilir.

Alacaklılar Toplantısı (İİK m. 301-302):

Komiser tarafından ilanla (en az 15 gün önceden) davet edilir. Toplantıya katılım için toplantı yeter sayısı aranmaz, herhangi bir alacaklının katılımıyla başlayabilir. Komiser başkanlık eder, borçlu gerekli açıklamaları yapmak üzere hazır bulunur. Konkordato projesi oylanır.

Kabul Koşulları: Kaydedilmiş olan alacaklıların ve alacakların yarısını veya kaydedilmiş olan alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan bir çoğunluk tarafından imza edilmişse kabul edilmiş sayılır.

Oy vermeyen alacaklılar, toplantı bitiminden itibaren yedi günlük iltihak süresi içinde tutanağı imzalayarak oy kullanabilir.

İmtiyazlı alacaklar (İİK m. 206'daki işçilik, nafaka vb. ile amme alacakları), rehinli alacakların rehinin kıymetini karşılayan kısmı ve borçlunun eşi/yakın akrabalarının alacakları çoğunluk hesabına katılmaz.

Tasdik Yargılaması (İİK m. 305):

Komiser, projenin kabul edilip edilmediği ve tasdik şartlarını taşıyıp taşımadığına dair gerekçeli raporunu mahkemeye sunar. Mahkeme, tasdik şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler.

Tasdik Şartları:

• Adi konkordatoda teklif edilen tutarın, borçlunun iflası halinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olması.
• Teklif edilen tutarın borçlunun kaynakları ile orantılı olması.
• Konkordato projesinin, İİK m. 302'de öngörülen çoğunlukla kabul edilmiş olması.
• İİK m. 206'daki imtiyazlı alacaklıların alacaklarının tam olarak ödenmesinin ve komiserin izniyle akdedilmiş borçların ifasının yeterli teminata bağlanmış olması.
• Yargılama giderleri ve harcın mahkeme veznesine depo edilmiş olması.

Mahkeme eksiklikler görürse düzeltme isteyebilir. Onay kararı ilan edilir ve ilgili kurumlara bildirilir.

Konkordatonun Tasdik Edilmemesi: Şartlardan birinin eksik olması durumunda talep reddedilir. Borçlu iflasa tabi ise ve iflas sebepleri varsa, mahkeme resen iflas kararı verir.

VI. Konkordatonun Sonuçları ve İşletme Yönetimi

Bağlayıcılık: Onaylanan konkordato, konkordato talebinden önce veya komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan tüm alacaklar için zorunludur.

Hacizlerin Hükümsüz Kalması: Geçici mühlet kararından önce başlatılmış takiplerde konulan ve henüz paraya çevrilmemiş hacizler hükümsüz kalır.

Vergi ve Harç Muafiyetleri: Onaylanan konkordato projesi kapsamındaki işlemler harç ve damga vergisinden, tahsil edilecek tutarlar banka ve sigorta muameleleri vergisinden, kullandırılacak krediler Kaynak Kullanımı Destekleme Fonundan muaftır.

Kısmen Fesih: Proje uyarınca ödeme yapılmayan her alacaklı, kendi açısından konkordatonun feshedilmesini talep edebilir.

Tamamen Fesih: Kötü niyetle (hile, manipülasyon vb.) tasdik edilen konkordatonun feshedilmesi, herhangi bir alacaklı tarafından talep edilebilir. Borçlu iflasa tabi ise resen iflas kararı verilebilir.

İşletme Yönetimi:

• Mali Durumun Şeffaf Yönetimi: Gelir ve giderlerin ayrıntılı raporlanması, mali belgelerin düzenli ve doğru olması esastır.
• Faaliyetlerin Sürdürülmesi: Gereksiz harcamaların kısılması, karlılığı artıracak projelere öncelik verilmesi, sıkı mali kontrol altında faaliyetlere devam.
• Alacaklılarla Etkili İletişim: Ödeme planlarının şeffaf paylaşılması, düzenli toplantılarla güvenin sağlanması.
• Konkordato Komiseri ile İş Birliği: Komiserin önerilerinin dikkate alınması, belgelerin zamanında sunulması.
• Hukuki Süreçlere Uyumluluk: Yasal çerçeveye ve mahkeme kararlarına uyulması.
• Çalışan İlişkileri: Çalışanların düzenli bilgilendirilmesi ve motivasyonlarının sağlanması. Maaş ödemeleri öncelikli borçlardandır.
• Revize Proje: Yargılama sırasında ortaya çıkan öngörülemeyen durumlar veya sehven yapılan hatalar nedeniyle konkordato projesi revize edilebilir. Bu, projeyi daha gerçekçi ve uygulanabilir hale getirir.

VII. İflasın Ertelenmesi ile Konkordato Karşılaştırması

Türk hukukunda daha önce var olan iflas erteleme uygulaması, istenen sonuçları vermediği ve kötüye kullanıldığı için 7101 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni düzenlemelerle konkordato uygulaması yeniden ön plana çıkmıştır.

Farklar:

• Denetim ve Söz Hakkı: İflas ertelemede alacaklıların söz hakkı daha azken, konkordatoda alacaklılar kurulu ve komiser ile alacaklıların sürece daha aktif katılımı sağlanmıştır.
• Kayyım vs. Komiser: İflas ertelemede kayyım atanırken, konkordatoda konkordato komiseri görev alır. İkisinin de adli kamu hizmeti yapmasına ve denetim altında tutulmasına rağmen, komiserin görev ve yetkileri, atanabilecek kişiler ve sorumluluğu konularında daha açık yasal düzenlemeler getirilmiştir.
• Amaç: Konkordato, borçlu ve alacaklılar arasında anlaşma yoluyla borçların yeniden yapılandırılmasını ve iflastan kurtulmayı hedeflerken, iflas erteleme daha çok borçlu şirketi koruma ve toparlanma süreci sağlamayı amaçlamıştır.
• Süreç İşleyişi: Konkordatoda azami süre belirlenmiş ve yargılama süreci daha işlevsel hale getirilmiştir.